In de klas aan de slag rond mensen- en kinderrechten
Methodieken bij films zijn dé manier om met je klas over mensen- en kinderrechten te praten. Maar waar vind je geschikte kortfilms voor je klas? Waar moet je op letten als je gevoelige thema’s behandelt? En wat doet JEF om je daarbij te helpen?
Op deze pagina
- Een filmverhaal kan herkenbaar zijn, zonder dat het letterlijk over je leerlingen gaat. Zo komt het onderwerp dichtbij, maar blijft het ver genoeg van de realiteit verwijderd en kunnen je leerlingen er met een bepaalde afstand over praten.
★ In de korte documentaire Hallo Salaam (3e tot 6e leerjaar) ontmoeten twee Nederlandse jongens leeftijdsgenoten in een vluchtelingenkamp. Zowel de Nederlandse kinderen als de kinderen in dat kamp hebben wel iets gemeen met leerlingen uit de tweede en derde graad lager onderwijs. Maar omdat het niet de (huidige) realiteit is van de kinderen uit de klas, maakt dit het gesprek daarover gemakkelijker.
Film is laagdrempelig. De combinatie van tekst, geluid en beeld is erg toegankelijk. Er bestaan bovendien zoveel verschillende vormen voor verschillende leeftijden, dat je een film kan vinden voor elk doelpubliek.
★ De kortfilm The soloists (1e tot 3e middelbaar) is een humoristische animatiefilm. De stijl, de muziek en de personages zijn toegankelijk voor leerlingen van het eerste, tweede en derde middelbaar. Door het schijnbaar simpele verhaaltje over een schattige hond en een zangwedstrijd, leren je leerlingen op een laagdrempelige manier meer over de impact van een totalitair regime.
Door films te kijken, kunnen leerlingen zich inbeelden hoe het zou zijn om ergens anders op te groeien en om iemand anders te zijn. Ze verplaatsen zich in situaties en personages buiten hun referentiekader. Film zorgt zo voor empathie en begrip.
★ Termen als intersekse, non-binair en gender blijven vaak vaag. Zeker voor kinderen en jongeren die zich daar niets bij kunnen inbeelden. In Meisjesjongensmix (5e tot 6e leerjaar) volgt een Nederlandse documentairemaakster een kind dat intersekse is. Door mee te kijken uit de ogen van een kind voor wie dit dagelijkse realiteit is, worden die algemene termen concreet voor je leerlingen. Op die manier kunnen ze empathischer praten over LGBTQIA+ rechten.
Film creëert een veilige context. Terwijl je leerlingen naar anderen kijken in een film, reflecteren ze over zichzelf. En nog beter: door over de personages en hun acties te praten, kunnen je leerlingen een mening formuleren zonder dat ze zich kwetsbaar moeten opstellen. Bovendien leren ze dat ze niet alleen zijn in hun belevingen.
Misschien heb je een kind in de klas waarvan de rechten geschonden werden. Of zijn er leerlingen die een schending van mensenrechten hebben zien gebeuren in hun omgeving. Het is niet altijd evident om over die ervaringen te praten. In een gesprek over films als Hallo Salaam of Meisjesjongensmix leren die leerlingen om zichzelf toch te uiten, zonder dat ze per se hun persoonlijke ervaringen hoeven te delen.
Aandachtspunten bij het behandelen van mensen- en kinderrechten in de klas
Tijdens klasgesprekken en opdrachten rond mensenrechten zijn er een aantal aandachtspunten om rekening mee te houden. Voor de opdrachten op Les in beeld heeft JEF al een deel van dat werk voor jou gedaan.
Veilige klasomgeving
Je zorgt ervoor dat leerlingen zich veilig voelen om hun mening te uiten zonder angst voor oordeel of uitsluiting. Stel samen duidelijke gespreksregels op rond respect en luisteren.
Een thema als mensenrechten kan sterke gevoelens of persoonlijke herinneringen oproepen. Geef ruimte aan emoties, maar bewaak tegelijk de rust en de veiligheid in de klas. Benadruk ook dat meningsverschillen normaal en waardevol zijn, zolang ze op respectvolle wijze worden gedeeld.
Luister bovendien actief. Laat leerlingen merken dat hun inbreng serieus wordt genomen. Herhaal of vat samen wat ze zeggen om te tonen dat je luistert, en vraag door met open vragen.
★ In de opdrachten en klasgesprekken op Les in beeld vallen we altijd terug op de film, maar geven we ook ruimte aan het persoonlijke en het emotionele. Voel je dat een klasgesprek uit de hand loopt, keer dan altijd terug naar de vooropgestelde vragen en naar de film.
★ Kijk bijvoorbeeld naar deze vragen uit een klasgesprek bij de film Mosaic over de impact van een oorlog op de mensen in een stad. Je zal merken dat de vragen afwisselen tussen de kijkervaring bij de film en de persoonlijke ervaring van de leerlingen.
- Hoe wordt de oorlog in de film afgebeeld?
- Wat valt je op aan de beelden voor de oorlog en na de oorlog?
- Wat betekent vrijheid voor jullie?
- Wat zou vrijheid betekenen voor de personages uit de film?
- Hoe zie je dat de hoofdpersonages verschillende achtergronden hebben?
- Welke verschillende (religieuze) achtergronden vormen de culturele mozaïek van jouw stad/dorp?
- Wat zou jij doen als er plots oorlog uitbrak?
- Wat betekent ergens thuis zijn voor jou?
★ Indien een film of een opdracht een onderwerp bevat dat gevoelig kan zijn, vermeldt Les in beeld altijd een disclaimer. Bij Mosaic staat er bijvoorbeeld: Hou rekening met jouw klassamenstelling. Dit onderwerp kan gevoelig zijn voor leerlingen die oorlog hebben meegemaakt. Bekijk sowieso op voorhand de kortfilms en maak de inschatting op basis van je leerlingen.
Inhoudelijke voorbereiding
Bekijk altijd vooraf de film en lees de opdrachten en klasgesprekken goed door voor je ze in de klas gebruikt. Vul ze aan met feitelijke kennis over mensenrechten, die je vindt op betrouwbare bronnen. We hebben er hier alvast een aantal voor je gebundeld.
★ Voor alle opdrachten op Les in beeld raadpleegde JEF specialisten en betrouwbare bronnen. Zo werden opdrachten rond mensenrechten mee samengesteld en nagekeken door medewerkers van Amnesty International.
Passende taal en werkvormen
Het is altijd belangrijk om je behandeling van een thema aan te passen aan de leeftijd en het begripsniveau van je leerlingen. Bij het kiezen van een kortfilm op Les in beeld kan je gemakkelijk filteren op leeftijd. Dankzij de jarenlange expertise van JEF en de samenwerking met leerkrachten, zijn onze leeftijdsinschattingen correct en de opdrachten aangepast aan het niveau van de leerjaren.
Wij weten ook dat er verschillen op zitten, daarom raden we altijd aan om de film te bekijken voor je hem aan de klas toont.
★ Leg de opdrachten bij Hallo Salaam of The soloists maar eens naast elkaar. Allebei behandelen ze mensenrechten, maar de eerste film richt zich op de lagere school, de tweede op de middelbare school. Daardoor is de insteek en de uitwerking helemaal anders.
Focus op verbinding
Zeker wanneer je onderwerpen behandelt als oorlog, vluchten en schending van mensenrechten, is het belangrijk om te focussen op waarden als respect, empathie en rechtvaardigheid.
★ In de opdrachten op Les in beeld zijn verbinding en positieve waarden zoals actief burgerschap altijd het einddoel. We spitten met de leerlingen niet alleen de problemen uit, maar hebben het vooral ook over oplossingen en verantwoordelijkheid.
★ Een voorbeeld van zo’n opdracht is bijvoorbeeld deze over inspirerende rebellen bij The soloists.
Klasgesprek over mensenrechten op basis van de film
De methodiek voor een gesprek over een film bestaat uit drie delen: beschrijven, vertellen en dan pas interpreteren.
Voorbereiding is essentieel. Bekijk de film eerst zelf voordat je die met de klas gaat bespreken. Creëer een veilige setting en maak duidelijk dat alles gezegd mag worden, maar niets moet.
Start een filmbespreking altijd vanuit de waarneming en ervaring van de leerlingen. Vraag niet wat ze ervan vonden, maar: ‘Wat heb je gezien?’ ‘Wat raakte je?’ ‘Herkende je iets?’ ‘Wat zou jij doen in deze situatie?’
Koppel het waardeoordeel los van de beschrijving.
Vertrek altijd vanuit de film, om dan met bijvragen over te schakelen op eigen reflecties.
Extra tips voor een klasgesprek:
- Speel advocaat van de duivel om reactie uit te lokken
- Haal standpunten aan die nog niet genoemd zijn
- Vraag door naar het verhaal van jongeren. (‘Is dat zo? Leg eens uit?’)
- Trek het gesprek open. (‘Wat denken anderen daarvan?’)
- Vat af en toe het gesprek samen
- Durf stiltes te laten vallen, zodat leerlingen tijd krijgen om na te denken
- Stel open vragen in plaats van ja/nee-vragen.
Opdrachten rond mensenrechten
Voor je aan een thematische opdracht begint op basis van een (kort)film, bespreek je best even de film op zich. Een handige werkvorm daarbij is de 5W’s. Die zorgen voor meer context om in je thema-opdracht te duiken.
- Over wie gaat het verhaal?
- Over wat gaat het verhaal?
- Waar speelt het verhaal zich af?
- Wanneer speelt het verhaal zich af?
- Waarom of waardoor krijgt het verhaal een plotse wending?
Ga met je leerlingen in gesprek over mensen- en kinderrechten door hen op onderzoek te laten gaan.
1. Exploreren
Start met een klasgesprek rond mensenrechten.
- Wat weten de leerlingen hierover?
- Is het een thema dat geregeld aan bod komt in het nieuws?
- Wat zijn mensenrechten? Zijn onze mensenrechten in België goed beschermd? En in andere landen?
2. Onderzoeken
De leerlingen gaan (online) op onderzoek naar mensen- en kinderrechten. Verdeel de klas in duo’s voor deze opdracht.
Geef hen wat basisinformatie en websites mee waar ze kunnen zoeken. Ze gaan op zoek naar verklaringen van de volgende organisaties, begrippen en vragen:
- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
- Wat is het? Wanneer werd het opgestart? Waarom werd die gemaakt?
- Verenigde Naties (UN) en Unicef:
- Wat doen deze organisaties? Wanneer en waarom zijn er opgestart?
- Geef hen dit artikel van Unicef en zorg dat ze volgende vragen beantwoorden:
- Wat is het kinderrechtenverdrag?
- Wat staat er in over recht op wonen, veiligheid en oorlog?
- Wat zijn de vier basisprincipes?
- Geef elk duo een kinderrecht dat ze meer onderzoeken en zullen presenteren aan de klas.
- Waarover gaat dit recht?
- Wordt dit gerespecteerd in de wereld?
- Zijn er voorbeelden uit je eigen leven die over dit recht gaan?
- Hoe komt dit aan bod in de film? (Kan ook dat het niet aan bod komt)
- Sluit af met een presentatie van alle duo’s.
3. Reflecteren
Na afloop van alle presentaties overlopen jullie klassikaal welke kinderrechten niet voldoende gerespecteerd zijn. Dit kan bijvoorbeeld met behulp van de poster van Unicef rond de kinderrechten.
Bekijk in de klas een kortfilm rond het thema mensenrechten, via het platform Les in beeld.
- Zoek een film of een opdracht
- Filter op thema, leeftijd, taligheid, duur en type opdracht
- Bekijk de film in de klas
- Gebruik de bijhorende klasgesprekken en opdrachten in de klas
Houd bij het zoeken naar de geschikte film altijd rekening met de leeftijd van je leerlingen, maar ook met hun taligheid en hun achtergrond en gevoeligheden. Bekijk de film indien mogelijk op voorhand.
Heb je vragen of nood aan begeleiding bij je keuze?
Contacteer dan Karo Guetens, verantwoordelijke educatie bij JEF.
- Alles over mensenrechten op één plek, bij de Liga voor Mensenrechten.
- Mensenrechten op alle vlakken van de maatschappij: info via Amnesty International.
- Onderwijsdossiers en verhalen rond kinderrechten via het Kinderrechtencommissariaat.
- Werken rond de mensenrechten van vluchtelingen? Gebruik deze pagina van de Verenigde Naties als basis voor een klasdebat. Of boek de workshop Vluchtelingen in Europa. In een inleefspel krijgen je leerlingen dan een identiteit toegewezen en volgen ze zelf een route waarop ze obstakels, diensten en procedures tegenkomen uit het leven van een vluchteling.
- Meer verdieping over mensenrechten vind je op sociaal.net.
- Verhalen over mensenrechten op maat van jongeren via WATWAT.
Naast Les in beeld vind je op jeugdfilm.be ook lesmappen bij langspeelfilms. Hier kan je een film rond het thema mensenrechten aanvragen om met de klas te bekijken bij een vertoner in jouw buurt.
- Zoek een film voor in de cinema met je klas
- Filter op thema en op leeftijd
- Vraag een film aan bij een vertoner in je buurt
- Download de bijhorende lesmap
